Dlaczego warto tam pojechać?
- Trzydzieści zakątków tematycznych połączonych żwirowymi alejkami
- Kilka tysięcy gatunków i odmian roślin
- Aż 40 gatunków motyli dziennych
- Kino Przyrody 3D i dziecięcy Park Odkrywców
- Warsztaty ceramiczne w sąsiedniej Garncarskiej Wiosce
W niewielkiej mazurskiej wsi niedaleko Nidzicy rozciąga się ogród pokazowo-edukacyjny o powierzchni około 4–5 hektarów. Rajski Ogród tworzy trzydzieści zakątków tematycznych połączonych żwirowymi alejkami, a rośnie tu kilka tysięcy gatunków i odmian roślin. Łąki kwietne, rabaty bylinowe oraz kolekcje krzewów i drzew zmieniają kolory od wiosny do jesieni. Wśród roślin żyje stale lub sezonowo aż 40 gatunków motyli dziennych.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Ostoja jedynego rodzimego gatunku żółwia w Polsce
- Zanikające jezioro tworzące warunki dla żółwi błotnych
- Lasy iglaste na pagórkach morenowych
- Źródełka i okresowo wysychające śródleśne oczka wodne
- Cisza lasu i odgłosy ptactwa wodnego
Kilkanaście kilometrów na północ od Nidzicy niewielkie jezioro skrywa ostoję żółwia błotnego, jedynego gatunku żółwia występującego naturalnie w Polsce. Rezerwat Jezioro Orłowo Małe obejmuje płytki, stopniowo zarastający zbiornik oraz przylegające lasy iglaste. Wypłycanie jeziora sprzyja tym rzadkim gadom, choć ich skryty tryb życia utrudnia obserwację. To ciche miejsce bez infrastruktury turystycznej, otoczone pagórkami morenowymi, źródełkami i śródleśnymi oczkami wodnymi.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Wsteczna erozja źródliskowa kształtująca głębokie wąwozy
- Około 2,5 kilometra oznakowanej trasy ze schodami i pomostami
- Liczne strumienie wypływające wprost ze zboczy
- Las ze 120–140-letnimi dębami, klonami i grabami
- Odrestaurowany Łyński Młyn w pobliżu źródeł
Kilkanaście kilometrów od Nidzicy, w pobliżu wsi Łyna, leśne wąwozy kryją źródła rzeki Łyny. Rezerwat obejmuje ponad 120 hektarów i chroni wsteczną erozję źródliskową — zjawisko, w którym wypływająca ze zboczy woda podmywa teren, stopniowo cofając wąwozy. Między strumieniami prowadzi oznakowana trasa ze schodami i pomostami. Otacza ją las ze 120–140-letnimi drzewami, dający wiosną i latem osłonę przed słońcem.
Dlaczego warto tam pojechać?
- 29 jezior otoczonych polodowcowym krajobrazem
- Głębokie jary i przełomy rzeki Brynicy
- Siedem rezerwatów chroniących różnorodne siedliska
- Niemal dwustuletnie dęby i graby w rezerwacie Klonowo
- Cztery ścieżki nordic walking o różnej trudności
Na pograniczu trzech województw lasy, jeziora i głębokie jary tworzą krajobraz ukształtowany przez lodowiec. Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy zajmuje niemal 28 tysięcy hektarów, z czego ponad 8,5 tysiąca leży w gminie Lidzbark, w okolicach Działdowa. W jego granicach znajduje się siedem rezerwatów chroniących między innymi stare drzewostany, torfowiska i źródliska. To obszar spokojnych wędrówek, z dala od turystycznych tłumów i komercyjnych atrakcji.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Urządzone wnętrza chat z dawnymi meblami i narzędziami
- Trzy wiatraki różnych typów
- Drewniany kościół z ołtarzem z 1662 roku
- Wiejska szkoła, gospoda i czynna kuźnia
- Koniki polskie, owce, kozy i ptactwo gospodarskie
Na 94 hektarach mazurskich łąk stoją drewniane chaty, zagrody i wiatraki z Warmii, Mazur, Powiśla oraz Małej Litwy. Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku pokazuje wiejskie życie poprzez urządzone wnętrza, dawne narzędzia i sprzęty domowe. Między zabudowaniami żyją konie, owce, kozy i ptactwo gospodarskie. Początki skansenu sięgają 1909 roku, kiedy kolekcję założono w Królewcu, skąd później przeniesiono ją pod Olsztynek.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Ponad 900 hektarów akwenu do żeglowania i kajakarstwa
- Czysta woda i urozmaicone dno przyciągające nurków
- Trzy wyspy, siedem półwyspów i liczne zatoki
- Publiczna plaża i przystań żeglarska w Pluskach
- Przedwojenne pruskie domy kryte dachówką w Pluskach
Wśród Lasów Łańskich, zaledwie 4 kilometry od Olsztynka, leży jezioro Pluszne Wielkie. To jeden z największych akwenów Pojezierza Olsztyńskiego, z powierzchnią ponad 900 hektarów i głębokością sięgającą 52 metrów. Trzy wyspy, siedem półwyspów i liczne zatoki urozmaicają jego brzegi. Czysta woda przyciąga nurków, a w Pluskach na wypoczywających czekają publiczna plaża, przystań żeglarska i smażalnie ryb.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Dwie lokalizacje: gotycki zamek krzyżacki i miejski ratusz
- Oryginalne muzealia i archiwalia dawnego pogranicza
- Kolekcja monet obejmująca pięć stuleci
- Zwiedzanie zamkowych krużganków, kaplicy i refektarza
- Interaktywna wystawa o państwie krzyżackim z filmami
W gotyckiej części zamku krzyżackiego i miejskim ratuszu działa muzeum poświęcone dziejom Działdowa oraz dawnemu pograniczu Prus i polskiego Mazowsza. Zamkowa ekspozycja prowadzi od starożytności po połowę XX wieku, prezentując oryginalne muzealia i archiwalia. W ratuszu historię państwa krzyżackiego przedstawiają multimedia i interaktywne elementy. Całość uzupełniają makiety zamku i średniowiecznego miasta, kolekcja monet oraz dostępne dla zwiedzających kaplica i refektarz.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Pokazy dmuchania i ręcznego formowania szkła
- Tradycyjne rzemiosło bez maszyn i automatyki
- Kolorowe figurki ptaszków, aniołków i słoników
- Sklep z ręcznie wykonywanymi wyrobami
- Manufaktura wyróżniona znakiem „Produkt Warmia Mazury”
Przy ulicy Mrongowiusza w Olsztynku działa niewielka manufaktura, w której szkło formowane jest ręcznie, bez maszyn i automatyki. To nie muzeum, lecz czynna huta produkująca figurki i naczynia sprzedawane w Polsce i za granicą. Podczas pokazów rozgrzana masa zmienia się w ptaszki, aniołki lub wazony. O kształcie każdego przedmiotu decydują precyzyjne ruchy szklarza pracującego przy piecu rozgrzanym do 1400 stopni Celsjusza.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Trójnawowa świątynia neogotycka z przełomu XIX i XX wieku
- Ołtarz główny autorstwa Augusta Lorkowskiego z Gietrzwałdu
- Wieża odbudowana w 1923 roku, wyższa od pierwotnej
- Historia niewielkiej wspólnoty katolickiej w protestanckim mieście
- Charakterystyczna sylwetka widoczna od strony Jeziora Domowego Małego
Na niewielkim wzniesieniu przy ulicy Marii Konopnickiej w Szczytnie stoi neogotycki kościół Wniebowzięcia NMP z lat 1897–1899. Powstał dla około trzystu katolików w mieście zdominowanym przez protestantów. Jego wieża widoczna jest zwłaszcza od strony Jeziora Domowego Małego. Trójnawowe wnętrze ma spójny neogotycki charakter z ołtarzem głównym Augusta Lorkowskiego z Gietrzwałdu oraz ołtarzami bocznymi w tym samym stylu.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Piaszczysta plaża miejska z boiskiem do piłki plażowej
- Oświetlone molo z ławkami i dwiema zadaszonymi altankami
- Widok znad wody na gotycki zamek krzyżacki
- Wypożyczalnia kajaków, rowerów wodnych i żaglówek
- Figurki Pofajdoków przy molo, plaży i zamku
W samym centrum Szczytna woda sąsiaduje z miejską zabudową i gotyckim zamkiem krzyżackim. Jezioro Domowe Duże, nazywane także Długim, łączy plażowy wypoczynek z możliwością spaceru wzdłuż brzegu i zwiedzania pobliskich zabytków. Na wschodnim brzegu znajdują się piaszczysta plaża oraz oświetlone drewniane molo z ławkami i zadaszonymi altankami. Wokół akwenu prowadzi niewymagająca trasa, odpowiednia również na przejażdżkę rowerową.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Ochrona żółwi błotnych w ich naturalnym środowisku
- Taras widokowy do spokojnej obserwacji jeziora
- Najstarszy rezerwat faunistyczny w powiecie nidzickim
- Ptaki zamieszkujące oczerety i otaczający las
- Szansa obserwacji żółwi wygrzewających się na kłodach
Około 10 km na północ od Nidzicy niewielkie Jezioro Orłowo Małe chroni populację żółwia błotnego. Utworzony w 1958 roku rezerwat jest najstarszym rezerwatem faunistycznym w powiecie nidzickim. Płytka woda, muliste dno i szerokie pasy oczeretów zapewniają żółwiom warunki do życia i rozmnażania. Przy jeziorze znajduje się taras widokowy, który ułatwia spokojną obserwację zbiornika bez niepokojenia jego mieszkańców.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Najstarszy kościół w Szczytnie, wzniesiony w latach 1717–1719
- Oryginalny barokowy ołtarz główny z 1719 roku
- Zachowana ambona z czasów budowy świątyni
- Pięciokondygnacyjna wieża nakryta kopulastym hełmem
- Świadectwo historii protestantyzmu na Mazurach
Przy ulicy Warszawskiej w Szczytnie stoi najstarszy kościół miasta, wzniesiony w latach 1717–1719. Barokową świątynię ewangelicko-augsburską wyróżnia masywna, pięciokondygnacyjna wieża nakryta kopulastym hełmem. W środku zachowały się ołtarz główny i ambona z 1719 roku, niemal równoczesne z budową kościoła. Dzieje świątyni obejmują pożary, wojny i odbudowy, a także zmiany, jakie zaszły w mazurskiej społeczności ewangelickiej po II wojnie światowej.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Nowoczesne muzeum z rekonstrukcjami uzbrojenia
- Bezpłatny spacer po autentycznym polu bitwy
- Granitowy pomnik dwóch rycerzy i jedenaście masztów
- Ruiny kaplicy pobitewnej wzniesionej w 1411 roku
- Coroczna inscenizacja przyciągająca dziesiątki tysięcy ludzi
Między Grunwaldem, Stębarkiem i Łodwigowem rozciąga się teren jednej z największych bitew średniowiecznej Europy. To tutaj 15 lipca 1410 roku starły się wojska w konflikcie polsko-krzyżackim. Dzisiejsze Pole Bitwy pod Grunwaldem łączy otwarty krajobraz łąk i wzniesień z nowoczesnym muzeum oraz pomnikami upamiętniającymi starcie. Bezpłatna trasa spacerowa ma około 2,2 kilometra, a zwiedzanie wraz z muzeum zajmuje 2–3 godziny.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Nauka jazdy konnej dla początkujących i treningi dla zaawansowanych
- Wycieczki konne przez okoliczne lasy i pola
- Jazdy na kucykach dla najmłodszych dzieci
- Kryta hala i oświetlony plac treningowy
- Zajęcia z hipoterapii wykorzystujące kontakt z koniem
W Napiwodzie koło Nidzicy działa ośrodek jeździecki otoczony polami i lasami, z dala od turystycznych szlaków. Stadnina Koni Napiwoda oferuje zarówno pierwsze lekcje w siodle, jak i zaawansowane treningi sportowe. Prowadzi ją Kinga Pasturska, instruktorka sportu i wicemistrzyni Polski w skokach przez przeszkody. Hala o wymiarach 24 na 44 metry pozwala prowadzić zajęcia także przy niesprzyjającej pogodzie.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Warsztaty lepienia naczyń na kole garncarskim
- Kuźnia mazurska z tradycyjnymi narzędziami kowalskimi
- Dwustuletnia stodoła z ekspozycją dawnych sprzętów gospodarskich
- Skały, minerały i skamieniałości w galerii „Skarby Ziemi”
- Zysk przeznaczany na stypendia i aktywizację bezrobotnych
Kilka kilometrów od Nidzicy, w mazurskiej Kamionce, działa kompleks łączący skansen, warsztaty rzemieślnicze i przestrzeń edukacyjną. Wioska Garncarska pozwala poznać dawne zawody poprzez pokazy oraz własnoręczne lepienie naczyń na kole garncarskim. Wśród obiektów są kuźnia, suszarnia ziół i dwustuletnia stodoła z tradycyjnymi sprzętami gospodarskimi. Wypracowany zysk wspiera stypendia dla uczniów z powiatu, aktywizację bezrobotnych oraz rozwój samej Wioski.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Autentyczna mazurska chałupa z połowy XIX wieku
- Sosnowe bale łączone bez gwoździ na „rybi ogon”
- Pazdur związany z mazurskimi wierzeniami ochronnymi
- Czarna kuchnia do gotowania na żywym ogniu
- Dawne maselnice, drewniane pralki i przyrządy do czesania lnu
W centrum Szczytna, przy ulicy Konopnickiej, stoi drewniana chałupa z połowy XIX wieku, zbudowana na terenie dawnej wsi Bartna Strona. Chata Mazurska jest jedynym zachowanym przykładem tradycyjnej drewnianej zabudowy, która niegdyś dominowała w tym rejonie. Sosnowe bale połączono na „rybi ogon”, bez użycia gwoździ. W środku zachowano układ pomieszczeń mieszkalnych i dawnych obór, a wyposażenie przybliża codzienność mazurskich rolników.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Trzy wyspy pozostawione ptakom i dzikiej przyrodzie
- Mała plaża i kąpielisko w miejscowości Mielno
- Zatoki i cypelki urozmaicające linię brzegową
- Lasy zapewniające cień w upalne dni
- Wędkowanie na liny i szczupaki
Wśród lasów, kilkanaście kilometrów na południowy wschód od Olsztynka, leży jezioro o wydłużonym kształcie i urozmaiconej linii brzegowej. Mielno wyróżniają trzy porośnięte roślinnością wyspy, zatoki oraz pola lilii wodnych unoszących się na tafli. Otoczenie objęte ochroną krajobrazową sprzyja spokojnemu odpoczynkowi z dala od turystycznego zgiełku. Nad wodę przyciągają także mała plaża w miejscowości Mielno, drewniane pomosty i możliwość pływania kajakiem.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Neogotycka architektura z czerwonej cegły
- Wzór warszawskiego kościoła św. Floriana na Pradze
- Witraże zdobiące wnętrze świątyni
- Zabytek ocalały z obu wojen światowych
- Lokalna legenda o wołach wyznaczających miejsce pierwszego kościoła
W centrum Janowca Kościelnego stoi neogotycka świątynia św. Jana Chrzciciela, wzniesiona z czerwonej cegły w latach 1904–1912. Jej architektura nawiązuje do warszawskiego kościoła św. Floriana na Pradze. Budowę sfinansowali parafianie, a początki miejscowej parafii sięgają przełomu XIV i XV wieku. Wpisany do rejestru zabytków kościół przetrwał obie wojny światowe praktycznie bez uszczerbku, a jego wnętrze zdobią witraże.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Dziesiątki strumyków dających początek Łynie
- Rzadkie w Europie zjawisko wstecznej erozji źródliskowej
- Około trzykilometrowa ścieżka edukacyjna w pętli
- Łyński Młyn z historią sięgającą XIV wieku
- Stary las mieszany z drzewostanami liczącymi 120–140 lat
Kilka kilometrów od Nidzicy, w okolicy wsi Łyna i Orłowo, rozciąga się rezerwat chroniący źródła największej rzeki regionu. Na ponad 122 hektarach dziesiątki strumyków wypływających ze zboczy dają początek Łynie. Woda wymywa tu piaski, tworząc cyrki źródliskowe i głębokie wąwozy. Przez dolinę i stary las mieszany prowadzi około trzykilometrowa ścieżka edukacyjna ze schodami i drewnianymi pomostami.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Wystawa stała o Wielkiej Wojnie z lat 1409–1411
- Kopie zbroi i repliki chorągwi krzyżackich
- Miecz z przełomu XIV i XV wieku
- Sala kinowa z sześcioma ekranami i animacjami
- Pola Grunwaldzkie ze statusem Pomnika Historii
W Stębarku mieści się muzeum poświęcone bitwie stoczonej 15 lipca 1410 roku przez wojska polsko-litewskie i armię zakonu krzyżackiego. Otwarty w 2022 roku budynek jest częściowo ukryty w ziemi i pokryty zielenią. Wystawa stała przedstawia Wielką Wojnę z lat 1409–1411 za pomocą kopii zbroi, replik chorągwi i eksponatów. Muzeum stanowi część rozległego kompleksu pomnikowego na Polach Grunwaldzkich.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Pięć sal tematycznych o dziejach państwa krzyżackiego
- Ekrany dotykowe, rzeczywistość rozszerzona i animacje bitew
- Średniowieczne przepisy z możliwością wysłania mailem
- Barokowy ratusz z 1796 roku
- Bezpłatny wstęp na ekspozycję
W barokowym ratuszu na rynku w Działdowie historia państwa krzyżackiego przybrała multimedialną formę. Pięć sal tematycznych łączy ekrany dotykowe, rzeczywistość rozszerzoną i animacje bitew z opowieścią o zakonie oraz średniowiecznej codzienności. Muzeum otwarto w sierpniu 2013 roku, a rok później National Geographic Traveler zaliczył je do Siedmiu Nowych Cudów Polski. Wstęp na ekspozycję jest bezpłatny zarówno dla dzieci, jak i dorosłych.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Najstarsza budowla upamiętniająca bitwę pod Grunwaldem
- Autentyczne fragmenty kamiennych murów średniowiecznej kaplicy
- Miejsce pamięci nad zbiorowymi mogiłami rycerzy
- Tablice informacyjne przedstawiające historię miejsca
- Spokojniejsze otoczenie niż przy głównych atrakcjach Pól Grunwaldzkich
Na zachodnim skraju Pól Grunwaldzkich stoją kamienne pozostałości kaplicy wzniesionej w 1411 roku. To najstarsza budowla upamiętniająca bitwę pod Grunwaldem, położona kilkaset metrów od głównego muzeum. Powstała nad zbiorowymi mogiłami rycerzy jako miejsce pamięci poległych po obu stronach. Zachowane mury i tablice informacyjne tworzą dziś spokojniejszy przystanek na uboczu głównych atrakcji, bez monumentalnej oprawy i multimedialnych instalacji.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Strefa ciszy bez łodzi z silnikami spalinowymi
- Niemal 440 hektarów wody bez masowej turystyki
- Łowisko z leszczami, linami, okoniami i szczupakami
- Dwie niewielkie wyspy w północnej części jeziora
- Letnie kąpielisko przy Ośrodku Wałpusz Akademii Policji
Wśród spokojniejszych akwenów Warmii i Mazur wyróżnia się Wałpusz, jezioro o powierzchni niemal 440 hektarów położone koło Szczytna. Obowiązująca tu strefa ciszy wyklucza używanie łodzi z silnikami spalinowymi, a ograniczona infrastruktura sprzyja wypoczynkowi bez tłumów. Południowe brzegi otaczają lasy i podmokłe tereny, natomiast na północy przeważają pola i łąki. Czysta woda, liczne gatunki ryb i dwie niewielkie wyspy dopełniają charakteru tego miejsca.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Wielopoziomowy małpi gaj z tunelami, siatkami i platformami
- Suche baseny z piłeczkami i zjeżdżalnie o różnym nachyleniu
- Oddzielny kącik z miękkimi zabawkami dla najmłodszych
- Piłkarzyki, karaoke, planszówki i kącik do rysowania
- Dzienne wejście bez limitu czasu
Przy ulicy Leśnej 11 w Działdowie działa kryty plac zabaw, znany także jako Małpi Gaj. Figloraj łączy wielopoziomową konstrukcję wspinaczkową z basenami z piłeczkami i zjeżdżalniami o różnym nachyleniu. Dla najmłodszych przygotowano oddzielny kącik z miękkimi zabawkami, a rodzice mają miejsca do siedzenia z widokiem na salę. Całoroczny obiekt oferuje dzienne wejście bez limitu czasu, więc zabawa nie wymaga pilnowania zegarka.
Dlaczego warto tam pojechać?
- 46-metrowa wieża dominująca nad bryłą ratusza
- Fundamenty XIV-wiecznego zamku krzyżackiego
- Monumentalna architektura nawiązująca do zamków obronnych
- Czworoboczny układ budynku z wewnętrznym dziedzińcem
- Popiersie Henryka Sienkiewicza przy wjeździe na dziedziniec
W centrum Szczytna stoi gmach przypominający warownię, choć powstał dopiero w latach 1936–1937. Ratusz Miejski w Szczytnie zbudowano na fundamentach XIV-wiecznego zamku krzyżackiego, a nad jego czworoboczną bryłą góruje 46-metrowa wieża. Projekt Kurta Fricka łączy nowoczesną konstrukcję z betonu i żelaza z formą nawiązującą do architektury obronnej. Dziś mieszczą się tu siedziby władz miasta, powiatu i gminy.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Zamknięta pętla o długości nieco ponad 2,5 kilometra
- Dwanaście stanowisk edukacyjnych z przystępnie napisanymi tablicami
- Pomnikowe dęby o obwodach przekraczających pięć metrów
- Pułapki do prognozowania pojawienia się szkodliwych owadów
- Płaska trasa leśnymi drogami, odpowiednia dla rodzin z dziećmi
Kilka kilometrów od Nidzicy leśna ścieżka „Koniuszanka” prowadzi przez rezerwat Koniuszanka II, chroniący naturalny las ze starodrzewem dębowym. Trasa zaczyna się przy zabudowaniach leśnictwa Wikno, nad brzegiem jeziora. Na dwunastu stanowiskach edukacyjnych przystępnie wyjaśniono między innymi odradzanie się lasu i rolę obumierających drzew. W pobliżu rosną pomnikowe dęby, których wiek szacuje się na 300–380 lat, a także starsze okazy.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Największy głaz narzutowy na Mazurach
- Różowy granitognejs przyniesiony przez lodowiec ze Skandynawii
- Kamienna kula na powierzchni głazu
- Legenda o tatarskim wodzu i wartowniku Janie Nowaku
- Ślady odłupywania skały na koła młyńskie
Na polach wsi Tatary, kilka kilometrów od Nidzicy, leży największy głaz narzutowy na Mazurach. Kamień Tatarski to blok różowego granitognejsu o obwodzie 19 metrów, wystający ponad ziemię na przeszło dwa metry. Spoczywająca na nim kamienna kula wiąże się z legendą o tatarskim wodzu i oblężeniu miasta w 1656 roku. Na wschodniej stronie zachowały się ślady odłupywania fragmentów na koła młyńskie.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Zrewitalizowane pozostałości XIV-wiecznego zamku krzyżackiego
- Mazurskie szafy z zapiskami gospodarskimi wewnątrz drzwi
- Ludowe kafle malowane i reliefowe
- Znaleziska archeologiczne od neolitu po wczesne średniowiecze
- Ślady powojennego osadnictwa ludności z Wileńszczyzny i Kurpiów
W ratuszu z 1936 roku, tuż obok pozostałości średniowiecznego zamku krzyżackiego, mieści się Muzeum Mazurskie w Szczytnie. Około 4,5 tysiąca eksponatów dokumentuje dzieje regionu od neolitu po współczesność. Początki kolekcji sięgają niemieckiego Heimatmuseum założonego w 1925 roku, a ocalałe zbiory zabezpieczył po wojnie Walter Późny. Zwiedzanie stałej wystawy historycznej rozpoczyna się w zrewitalizowanych pozostałościach warowni, gdzie prezentowane są znaleziska archeologiczne.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Średniowieczne początki potwierdzone wzmianką z 1381 roku
- Zachodnia ściana będąca częścią miejskiego muru obronnego
- Gotyckie partie wieży i neorenesansowe szczyty
- Nietypowe położenie wieży przy wschodniej elewacji
- Zegary na obu szczytach świątyni
W centrum Nidzicy, przy ulicy Młynarskiej, stoi świątynia, której początki sięgają drugiej połowy XIV wieku. Kościół św. Wojciecha łączy gotyckie partie murów z neorenesansowymi szczytami wieży. Jego zachodnia ściana była częścią miejskich fortyfikacji, a kolejne pożary i odbudowy zmieniały wygląd budowli. Przez ponad czterysta lat służył ewangelikom, zanim w 1946 roku został przejęty przez katolików.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Historia powojennej zamiany świątyń między katolikami a ewangelikami
- XVII-wieczna rzeźba Ukrzyżowanego Chrystusa w kruchcie
- Neogotyckie ostrołukowe okna oraz mury z kamienia i cegły
- Boczna wieża dobudowana w 1890 roku
- Położenie naprzeciwko wejścia na wzgórze zamkowe
Naprzeciwko zamku krzyżackiego w centrum Nidzicy stoi niewielka świątynia z kamienia i cegły, wzniesiona w 1860 roku dla katolików. Po wojnie, w wyniku zamiany kościołów między wspólnotami, przejęli ją ewangelicy. Neogotycką bryłę wyróżniają ostrołukowe okna i boczna wieża dobudowana w 1890 roku. W skromnym wnętrzu zachowały się zabytki sztuki sakralnej, w tym XVII-wieczna rzeźba Ukrzyżowanego Chrystusa umieszczona w kruchcie.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Gotycka warownia z czterema skrzydłami i wewnętrznym dziedzińcem
- Oryginalne freski z przełomu XIV i XV wieku
- Siedem sal tematycznych Muzeum Ziemi Nidzickiej
- Drewniane obelkowanie i ganki wartownicze w dawnym spichlerzu
- Panorama miasta i okolicy z poziomu dawnego spichlerza
Nad Nidzicą góruje ceglana warownia krzyżacka z przełomu XIV i XV wieku, niegdyś strzegąca granicy od strony Mazowsza. Cztery skrzydła otaczają wewnętrzny dziedziniec, a w salach zachowały się średniowieczne freski i malowidła ścienne. Po wojennych zniszczeniach zamek odbudowano w latach 1960–1965. Dziś mieszczą się tu Muzeum Ziemi Nidzickiej, galeria sztuki, restauracja i hotel, a z dawnego spichlerza rozciąga się panorama miasta.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Bezpłatny wstęp na teren odnowionych ruin
- Zachowane mury obwodowe, wieża bramna i piwnice
- Widok z murów na jezioro Długie
- Popiersie Sienkiewicza i związki z powieścią „Krzyżacy”
- Muzeum Mazurskie z historią regionu i zamku
Między jeziorami Długim i Domowym Małym zachowały się ruiny krzyżackiej warowni, odnowione w 2021 roku. Wstęp na ich teren jest bezpłatny, a spacer pośród murów zajmuje około 15–20 minut. Literacki ślad prowadzi do „Krzyżaków” Sienkiewicza, który umieścił tutaj dramatyczne sceny z losów Juranda ze Spychowa. Na dziedzińcu stoi popiersie pisarza, zaś z murów rozciąga się widok na jezioro Długie.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Zachowany niemal bez zmian układ parku z XIX wieku
- Stare, rozłożyste drzewa dające cień nad alejkami
- Widoki na ceglane mury zamku z różnych poziomów
- Pomnik Ferdynanda Gregoroviusa związanego z odbudową warowni
- Ławki z widokiem na zamek lub miasto
W samym sercu Nidzicy zieleń otacza wzgórze z potężnym zamkiem krzyżackim. Park Zamkowy w Nidzicy zachował niemal niezmieniony układ z XIX wieku, a jego alejki prowadzą między starymi, rozłożystymi drzewami. Schody łączą niższe partie terenu z warownią, odsłaniając kolejne perspektywy ceglanych murów. Ławki z widokiem na zamek lub miasto pozwalają odpocząć także bez planowania zwiedzania wnętrz.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Widok na znaczną część Pól Grunwaldzkich
- Domniemane stanowisko dowodzenia króla Władysława Jagiełły
- Maszt z symbolicznymi chorągwiami królewskimi
- Dwa granitowe głazy z tablicami pamiątkowymi
- Spacer polną dróżką od Muzeum Bitwy pod Grunwaldem
Na polach między Stębarkiem a Grunwaldem wznosi się pięciometrowy kopiec z masztem i królewskimi chorągwiami. Według tradycji upamiętnia stanowisko dowodzenia Władysława Jagiełły przed bitwą z 15 lipca 1410 roku, choć lokalizacja pozostaje hipotezą historyków. Usypali go harcerze w sierpniu 1959 roku. Z niewielkiego wzniesienia rozciąga się widok na znaczną część terenu bitwy, pozwalający zrozumieć znaczenie tego punktu obserwacyjnego.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Taras widokowy z panoramą Olsztynka, lasów i jezior
- Zabytkowa konstrukcja z 1906 roku
- Winda prowadząca na taras widokowy
- Plansze o historii wieży i miejskich wodociągów
- Ścianka wspinaczkowa wewnątrz wieży
Ponad 30-metrowa budowla z czerwonej cegły przez niemal 90 lat służyła miejskim wodociągom, a dziś mieści punkt widokowy. Wieża ciśnień w Olsztynku powstała w 1906 roku i po gruntownej modernizacji została otwarta dla zwiedzających w 2020 roku. Na taras prowadzą spiralne schody oraz winda, a z góry rozciąga się panorama miasta, lasów i jezior. Wewnątrz znajdują się plansze historyczne i ścianka wspinaczkowa.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Średniowieczna baszta obronna przekształcona w dom mieszkalny
- Miejsce narodzin Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza
- Ekspozycja poświęcona życiu i działalności językoznawcy
- Zachowana belka z napisem „Renovatum Anno 1684”
- Przedmioty ilustrujące codzienne życie w XVIII-wiecznym Olsztynku
W średniowiecznej baszcie obronnej Olsztynka mieści się dziś muzeum poświęcone Krzysztofowi Celestynowi Mrongowiuszowi. Budynek przekształcony w dom służył niegdyś jako szkoła ewangelicka i mieszkanie jej rektora. To tutaj w 1764 roku urodził się językoznawca i obrońca polskości na Warmii i Mazurach. O dawnych dziejach domu przypomina zachowany na belce napis „Renovatum Anno 1684”, upamiętniający remont sprzed wielkiego pożaru miasta.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Siedem hektarów zalesionego terenu między dwoma jeziorami
- Domki dla czterech, pięciu, sześciu i ośmiu osób
- Własne przystanie i wypożyczalnia sprzętu wodnego
- Boiska, kort tenisowy i wypożyczalnia rowerów górskich
- Wyznaczone miejsce do patroszenia i smażenia ryb
Na siedmiu hektarach zalesionego terenu między jeziorami Staw i Pluszne rozciąga się Kompleks Kołatek, położony około pięciu kilometrów od Olsztynka. Ośrodek oferuje domki o różnej wielkości, od czteroosobowych po Biały Domek z kominkiem dla ośmiu osób. Własne przystanie, sprzęt wodny i boiska pozwalają łączyć pobyt nad wodą z aktywnością na lądzie. Okolica pełniła funkcję letniskową już w okresie międzywojennym.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Krzyżacki zamek wzniesiony w latach 1370–1400
- XV-wieczne malowidła w Sali Rycerskiej
- Kopie uzbrojenia z czasów bitwy pod Grunwaldem
- Wyposażenie mazurskich chałup i przedmioty codziennego użytku
- Galeria prac Hieronima Skurpskiego
Na wzgórzu w sercu Nidzicy stoi ceglany zamek krzyżacki, wznoszony od 1370 do około 1400 roku. W jego przyziemiu Muzeum Ziemi Nidzickiej przedstawia dzieje regionu w czterech salach, od czasów pruskich po współczesność. Wśród zbiorów znajdują się kopie średniowiecznego uzbrojenia oraz wyposażenie mazurskich chałup. Na pierwszym piętrze mieszczą się galeria Hieronima Skurpskiego i Sala Rycerska z XV-wiecznymi malowidłami.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Odrestaurowany młyn z historią sięgającą 1387 roku
- Zapora i jeziorko napędzające dawniej mechanizmy młyńskie
- Źródła Łyny w rezerwacie liczącym ponad 120 hektarów
- Rzadka w Europie erozja wsteczna tworząca cyrki wodne
- Ścieżki, schody i pomosty wśród wąwozów i strumieni
Około 10 kilometrów na północ od Nidzicy stoi zabytkowy młyn wodny, którego pierwsze wzmianki pochodzą z 1387 roku. Łyński Młyn zachował się przy zaporze i niewielkim jeziorku powstałym ze spiętrzenia wody. Kilkaset metrów dalej zaczyna się rezerwat chroniący źródła Łyny i rzadkie w Europie zjawisko erozji wstecznej. Schody, pomosty i ścieżki prowadzą przez dolinę z wąwozami, stromymi zboczami i szemrzącymi strumieniami.
Dlaczego warto tam pojechać?
- Gotycki Dom Wielki zachowany do dziś
- Muzeum w dawnej siedzibie wójtów krzyżackich
- Dostępne piwnice po dawnych magazynach miodu pitnego i piwa
- Surowa architektura militarna zamiast pałacowego przepychu
- Miejsce pobytu króla Szwecji Karola X Gustawa
W gotyckiej siedzibie dawnych wójtów krzyżackich działają dziś muzeum i urząd miasta. Zamek w Działdowie zachował surowy, militarny charakter, bez bogato zdobionych komnat i sal balowych. Jego główną atrakcją pozostaje Dom Wielki, najstarsze murowane skrzydło warowni wznoszonej od około 1340 roku. Do zwiedzania udostępnione są także piwnice, w których przed wiekami przechowywano miód pitny i piwo.