Muzeum Mazurskie w Szczytnie

Muzeum Mazurskie w Szczytnie to miejsce, które pokazuje, jak wyglądało życie na Mazurach przez ostatnie kilkaset lat. Mieści się w ratuszu z lat 30. XX wieku, a tuż obok stoją zrewitalizowane fragmenty średniowiecznego zamku krzyżackiego. To połączenie dawnej warowni i nowszej architektury tworzy ciekawą przestrzeń do zwiedzania. Zbiory liczą około 4,5 tysiąca eksponatów, które opowiadają historię regionu od neolitu po czasy współczesne.

Nie każdy wie, że obecne muzeum powstało na bazie zbiorów niemieckiego Heimatmuseum założonego w 1925 roku. Po wojnie, w 1945 roku, pierwszy polski starosta Walter Późny zabezpieczył ocalałe eksponaty przed rozproszeniem i zniszczeniem przez wojska radzieckie.

Historia muzeum i jego siedziba

Początkowo muzeum zajmowało pomieszczenia w zamku krzyżackim, ale w 1947 roku przeniesiono je do ratusza. Z czasem zwiększano powierzchnię ekspozycyjną – z początkowych 250 metrów kwadratowych do ponad 1400. Dziś muzeum jest oddziałem Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie i funkcjonuje jako instytucja samorządu województwa warmińsko-mazurskiego.

Ratusz wzniesiono w 1936 roku, częściowo na fundamentach rozebranego wschodniego skrzydła średniowiecznej warowni. Charakterystycznym elementem budynku jest czterdziestosześciometrowa Wieża Juranda. Od strony zachodniej dziedziniec zamykają pozostałości XIV-wiecznego zamku krzyżackiego, które zostały odrestaurowane i stanowią integralną część ekspozycji.

Co można zobaczyć w muzeum

Ekspozycja dzieli się na kilka działów tematycznych. Największą część zbiorów stanowią eksponaty etnograficzne dokumentujące kulturę materialną Mazurów. Najstarsze pochodzą z końca XVIII wieku i pierwszej połowy XIX wieku.

W dziale etnografii można zobaczyć tradycyjne mazurskie meble – szafy ubraniowe z zapiskami gospodarskimi po wewnętrznej stronie drzwi, skrzynie posażne, ławy i zydle. Ciekawą kolekcję stanowią ludowe kafle mazurskie – malowane i reliefowe, wytwarzane w wiejskich warsztatach od XVIII do połowy XIX wieku. Są też tkaniny dekoracyjne i użytkowe, sprzęt tkacki, ceramika oraz tradycyjne narzędzia domowe i gospodarskie.

Mazurskie szafy ubraniowe często zawierają zapiski gospodarskie po wewnętrznej stronie drzwi – to rodzaj domowej księgowości prowadzonej przez dawnych mieszkańców regionu.

Wystawa nie ogranicza się tylko do kultury rdzennych Mazurów. Prezentuje również ślady osadnictwa ludności z Wileńszczyzny i Kurpiów, która przybyła na te tereny po II wojnie światowej. To ważny element pokazujący wielokulturowy charakter regionu.

Przez wieki – od neolitu po współczesność

Stała wystawa zatytułowana „Historia Szczytna i okolic. Od pradziejów do współczesności” rozpoczyna się w zrewitalizowanych pozostałościach zamku. Ekspozycja archeologiczna sięga czasów neolitu i obejmuje liczne znaleziska z epok brązu i żelaza, czasów starorzymskich oraz wczesnego średniowiecza.

Epoka krzyżacka prezentowana jest w zainscenizowanych wnętrzach gotyckiego zamku. Dalsze części wystawy prowadzą przez historię Szczytna od czasów Hołdu Pruskiego aż do pierwszej połowy XX wieku. Muzeum gromadzi też zbiory artystyczno-historyczne, numizmatyczne, kartograficzne oraz przyrodnicze, choć te ostatnie stanowią mniejszą część kolekcji.

Więcej niż stałe ekspozycje

Oprócz wystaw stałych muzeum organizuje wystawy czasowe poświęcone różnym aspektom dawnego i współczesnego życia regionu Mazur. Placówka prowadzi również lekcje muzealne dla szkół i aktywnie uczestniczy w wydarzeniach kulturalnych, takich jak Dni Wileńskie na Mazurach czy Mazurski Jazz-Jarmark.

W 1995 roku powstało Towarzystwo Przyjaciół Muzeum w Szczytnie, które wspiera działalność placówki i pomaga w organizacji różnych przedsięwzięć kulturalnych.

Dla kogo to miejsce

Muzeum zainteresuje przede wszystkim miłośników historii regionalnej i kultury ludowej. Rodziny z dziećmi znajdą tu materiał do rozmów o tym, jak wyglądało życie kilkaset lat temu – tradycyjne meble, kafle piecowe i sprzęty codziennego użytku robią wrażenie na młodszych zwiedzających.

Osoby pasjonujące się archeologią docenią bogatą kolekcję znalezisk z różnych epok. Dla tych, którzy planują dłuższy pobyt w Szczytnie, muzeum stanowi dobry punkt wyjścia do poznania historii miasta i całego regionu.

Muzeum powstało na bazie zbiorów niemieckiego Heimatmuseum z 1925 roku. Większość eksponatów przetrwała II wojnę światową dzięki działaniom pierwszego polskiego starosty.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia i ceny

Muzeum znajduje się przy ulicy Sienkiewicza 1 w Szczytnie, w centrum miasta. Godziny otwarcia zależą od sezonu. Od maja do września muzeum czynne jest od wtorku do niedzieli w godzinach 9:00-17:00. W okresie od października do kwietnia godziny są krótsze – od 9:00 do 16:00. W poniedziałki muzeum jest nieczynne.

Warto pamiętać, że placówka jest zamknięta w niektóre święta, w tym Nowy Rok, Trzech Króli, Wielką Sobotę, Wielkanoc, Poniedziałek Wielkanocny, Wszystkich Świętych i 11 listopada. Z kolei w Święto Pracy, Dzień Flagi, Święto Konstytucji 3 Maja, Wniebowzięcie NMP i Boże Ciało muzeum jest otwarte.

Na zwiedzanie warto zarezerwować około 1-1,5 godziny. Tyle czasu potrzeba, żeby spokojnie obejrzeć stałe ekspozycje i ewentualnie wystawę czasową. Kontakt z muzeum możliwy jest pod numerem telefonu 896242437 lub mailem [email protected]. Więcej informacji znajduje się na stronie internetowej szczytno.muzeum.olsztyn.pl.

Do Szczytna można dojechać samochodem – miasto leży przy drodze krajowej nr 58 i 57. Z Olsztyna to około 50 kilometrów, z Warszawy niecałe 200. Dostępne są też połączenia autobusowe i kolejowe. Ratusz z muzeum znajduje się w centrum, więc łatwo go znaleźć.